RAYDAN Notlar-5:  2N3055'den 5N'e

2N3055'den 5N'e

Çok gizemli bir başlık olmuş olabilir. Matematikçiler hemen "Acaba 2N+3=5N mi yaptı?" deseler de durum daha karmaşık ve felsefi olabilir. Şairin, “Niçin, niçin, niçin, niçin kuyuya düşen çocuk niçin ölmesin” ** çağrısı gibi; bu soru benim iş hayatımda derin bir yer etmiştir.

Mühendis Ne Yapacaktı?

37 önce çalıştığım Elektronik Labaratuvarı önünde 2026 yılında hatıra fotosu

Müdür yardımcımın, kendisinden iş istememin üzerine “O zaman elektronik laboratuvarına git” deyişiyle Elektronik Atölyesine gitmiştim. Şefimiz ve çalışan arkadaşlar tekniker veya teknisyen idi; ben ise oranın ilk mühendisiydim. Mühendis ne yapacaktı? Zaten işleri yıllardır teknisyenler yapıyor, gelen arızalı cihazları onarıyorlardı. Mühendisten istenen bir iş var mıydı? Tamirat yapıldığı için kendime bir iş çıkarmaya çalışıyor, bir şeyler öğrenmek için çabalıyordum. Önce ortalıkta duran, erişebildiğim bazı teknik kitapları incelemek istedim ancak “kıymetli” kitaplar kilitli çekmecelerdeydi. Onlar, sahipli birer hazine gibi saklanıyordu.

Mühendis teknisyen ilişkisi ve işe başlayanların adaptasyon programı ile işe yetkin bir şekilde başlatılmaları sonraki yıllarda şef ve üst yöneticiliğe geçtiğimde dikkat ettiğim hususlar olmuştu.

Çuval Çuval Değiştirilen Transistörler

Atölyeye en çok arızalı gelen, "ray devresi" dediğimiz cihazdı. Bu cihaz, trenlerin rayın belli bir bölgesi üzerinde olup olmadığını tespit ediyor ve sinyalizasyonun ilk ve en önemli kısmını oluşturuyordu. Her gün onlarca cihaz tamire geliyordu ve arızalı parça da belliydi: Ray devresinin çıkışını süren 2N3055 transistörleri yanıyordu. Hatta çuval çuval transistör değiştiriliyordu. Yapılan ray devresi çok kısa sürede tekrar arızalanıyor, 2N3055 transistörleri değiştirilerek yeniden servise veriliyordu. Akımın yetmediği düşüncesiyle çıkışa 5+5, toplam 10 transistör bağlanmıştı. Fakat yanınca, çoğunlukla beraber yanıyorlardı.

"Sen Casus musun?"

Staj Raporumda Ray Devresi ile ilgili bölüm-1989

Adaptasyon sürecinde bu arızanın akımdan dolayı değil, gerilim sıçramasından kaynaklanabileceğini raporuma da yazmıştım. Yeni gelmiş bir mühendis bir şeyler söylüyordu ama içeride "Biz yıllardır yaptığımız şekilde devam edelim" kanaati hâkimdi. Ben de dayanamayıp o günlerde İskenderun-Divriği hattının sinyalizasyonunu yapan Yugoslav Iskra firmasının Türkiye'deki mümessillerine ulaştım. Kendilerine bizdeki ray devresinin çok arıza çıkardığını söyleyip fikirlerini almaya çalıştım. Bana, ray devresinin elektronik şemasını getirebilirsem üzerinde yorum yapabileceklerini belirttiler.

Bunun üzerine konuyu müdür yardımcıma anlatmak için yanına gittim. “Ray devresinin şemasını onlara gösterebilir miyim?” diye sordum. Gözlüğünün üstünden bakarak iki kelimeyle cevap verdi: “Sen casus musun?”

Müdür Yardımcım aslında işine sadık, tecrübeli ve sahasında saygı duyulan birisi idi. İfadesinin amacını yansıttığına hala emin değilim Elbette casus değildim. Sadece "Niçin bu kadar arızalanıyor, sinyal arızası oluşuyor, trenler yolda kalıyor?" diye soruyordum. Yeni işe başlayan bir mühendisin “niçin” diye sorması istenen bir şey değil midir? Morali bozuk, boynu bükük olarak geri dönmüştüm. Nitekim yıllar sonra, gerilim sıçramasını sönümleyecek modifikasyonlar yapılarak arızalar azaltıldı ve bilahare yeni tasarımlara geçildi.

Bir İşe Bakış Simgesi: 2N3055

2N3055 her zaman gözümün önünde duran bir simge oldu. Çuval çuval oluşan maliyetleri; sorunu çözmek yerine sorunla yaşayan, sorunun varlığını iş güvencesi kabul eden ve güvenli iş yükü alanını muhafaza etmeye çalışan bir çalışma hayatı modelini simgeledi benim için. Buna hep karşı çıkmaya çalıştım. O yüzden belki de zaman zaman can sıkıcı şekilde sorgulayıcı oldum. Ancak 5N’i (Beş Niçin Analizi) yöneticilikte bir davranış alışkanlığı olarak hep korudum ve büyük faydasını da gördüm.

Genç Meslektaşlarıma ve Yöneticilere üç Önemli Tavsiye

Bu yazıdan ilhamla, edindiğim iki önemli tecrübeyi dikkatlerinize sunmak isterim:

• "Niçin"e âşık olun: Kendinizi sürekli geliştirmeniz ve körelmemeniz için “Niçin” sorusunu sormakta iştahlı olun. Bu konuda (5N+1K) yazılan kitapları, makaleleri ve yöntemleri okuyun, uygulayın. Fakat 5N’yi uygularken iletişim diline dikkat etmek, muhatabınıza güvensizlik algısı vermemek önemlidir. Belki de işin başında yönteminizi açıkça söylemenizde fayda vardır: “Sana fazla 'Niçin' sorusu soracağım; bu durum sana güvenmediğimden değil, konuyu daha detaylı anlamak istediğim içindir.” demek süreci kolaylaştırabilir. Ama ne olursa olsun, "Niçin"e âşık olmaktan vazgeçmeyin.
• Özellikle yeni işe başlayanlara “icat çıkarma” demeyin: Kişilere farklı bakış açıları geliştirme imkânı tanıyın. Amaç sorun çözmek ise kişiyi doğru yönlendirin. Elbette şirket kurallarına göre hareket edilecektir; fakat şirket kuralları içinde kalarak nasıl yeni bir yöntem bulunabileceğini göstermek,kişileri motive etmek en doğrusudur.

Son Söz: Sorunla yaşamak yerine çözüme odaklanın

Doğru iş hayatı, çuval çuval transistör yakarak aynı hatayı tekrarlamakta değil; o çuvalın neden dolduğunu sorabilmektedir. Odalarımızı sorun çuvalları ile değil  “bunu da çözdük, şükürler olsun” başarıları ile dolduralım.

**